Voltooiing van de restauratie van de voorgevel van het Justitiepaleis van Brussel

De werkzaamheden zijn in augustus 2023 van start gegaan en zijn nu grotendeels voltooid.

Gezien de verschillende hittegolven van de afgelopen zomermaanden vergen sommige afwerkingswerkzaamheden meer tijd. De hoofdingang aan het Poelaertplein zal in de loop van september 2026 weer in gebruik worden genomen. De precieze datum wordt bekendgemaakt door de FOD Justitie.

Restauratie van de voorgevel, het peristyl en de erehof

De eerste fase is nu bijna volledig voltooid. Het betrof een zeer arbeidsintensief en grootschalig project waarbij een oppervlakte van ongeveer 22 750 m² (of bijna 5 voetbalvelden) werd gerestaureerd.

De natuursteen en de decoratieve elementen van de voorgevel werden stuk voor stuk gereinigd en gecontroleerd en, indien nodig, hersteld. Het doel was om de bestaande materialen en het oorspronkelijke uiterlijk van het Justitiepaleis zoveel mogelijk te behouden. Hiervoor werd gebruikgemaakt van op maat gehouwen stenen uit de oorspronkelijke steengroeven, zoals de steengroeven van Comblanchien in de Franse regio Bourgondië en de blauwsteengroeven in Soignies.

De steenblokken werden in de steengroeven geselecteerd op basis van hun kwaliteit en vervolgens op maat gehouwen in steenhouwerijen in België of op de bouwplaats. Het betrof voornamelijk handwerk, maar waar mogelijk werden ook robots ingezet om de stenen te frezen, teneinde het productieproces te optimaliseren.

Sommige gevelstenen werden bovendien extra verstevigd, zoals het fronton aan de linker- en rechterzijde van de gevel. Twee hoekstenen, die elk maar liefst vier ton wogen, werden op een hoogte van 28 meter vervangen.

Om toekomstige waterinsijpeling te voorkomen, werd de voegwerk van de voorgevel vernieuwd. De horizontale steenoppervlakken zijn voorzien van een waterdichte coating. De hittegolven tijdens de zomerperiode hebben de uitvoering van een kwalitatief hoogwaardige voegrenovatie ernstig belemmerd, waardoor de demontage van de steigers aan het onderste deel van de linkerportiek tot eind augustus is uitgesteld. Nu dit laatste stuk steiger is verwijderd, kan het onderliggende deel van het trottoir worden voltooid.

Het houten schrijnwerk is gerestaureerd en opnieuw geverfd. Het betrof in totaal 140 ramen en 60 deuren. De beglazing van een aantal ramen is vervangen. Afhankelijk van de ruimte ging het om veiligheidsglas of inbraakwerend glas (voor ruimtes met hoge beveiligingseisen), of om isolatieglas (voor verwarmde ruimtes), waardoor de energie-efficiëntie van het Justitiepaleis nog verder is verbeterd. Ongeveer 300 m² enkel glas is vervangen.

Hiervoor is hoogwaardige vacuümglas gebruikt. Dit is isolatieglas waarbij de twee glasplaten van elkaar worden gescheiden door een zeer dunne vacuümruimte, in plaats van door lucht of gas. Dit zorgt voor een isolatie die vergelijkbaar is met die van driedubbele beglazing, terwijl het veel dunner en lichter is, waardoor het geschikt is voor kleine raamkozijnen.

In de peristyle zijn de afwerkingslagen van de wanden en plafonds gerestaureerd en opgefrist, waardoor het geheel zijn oorspronkelijke kleur heeft teruggekregen. Maar liefst 10.000 m² pleisterwerk is behandeld. Ook de grote bronzen toegangsdeur is gerestaureerd, evenals de vier marmeren beelden die de monumentale trap in de zuilengalerij sieren. De Griekse beelden, werken van Cattier, stellen Lycurgus, wetgever van Sparta, en Demosthenes, Atheense redenaar en staatsman, voor. De Romeinse beelden zijn gemaakt door Bouré en stellen de redenaar Cicero en de jurist Ulpianus voor. Ook hier hebben hittegolven de uitvoering van de schilderwerkzaamheden bemoeilijkt.

Bovendien zijn de zink- en leien daken van het peristyl vernieuwd, wat zorgt voor meer stabiliteit en duurzame bescherming tegen weersinvloeden.

Ook de natuurstenen vloeren (in totaal 3.500 m²) van het peristyl zijn zorgvuldig gerestaureerd.

De erehof is opnieuw aangelegd en voorzien van een hek waarvan het ontwerp is geïnspireerd op het oorspronkelijke hek. Vóór de inwijding van het Justitiepaleis in 1883 was er namelijk een hek aan de voorzijde van het gebouw geplaatst. Dit stond op een afstand van één of twee meter van de portieken. De hekken werden begin jaren 1930 verwijderd.

Het nieuwe hekwerk verbetert zowel het uiterlijk van het Justitiepaleis als de veiligheid. Het staat niet op dezelfde plaats als het oorspronkelijke hekwerk, maar tussen de twee portieken van het Justitiepaleis. Daardoor is het blauwstenen trottoir voor het hekwerk verbreed, wat voetgangers meer comfort en veiligheid biedt.

Ten slotte zijn de voorgevel en de zuilengalerij voorzien van nieuwe verlichting. Op verzoek van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen is er geen permanente sfeerverlichting op de gevel voorzien. Deze kan echter wel worden verlicht met behulp van tijdelijke, verplaatsbare installaties tijdens evenementen of festiviteiten.

Het gebruik van BIM (Building Information Modeling) voor een efficiënt projectbeheer

Nieuwe technologieën en vakkennis gingen in dit project hand in hand. Voor de restauratie van de gevels werd de BIM-methode (Building Information Modeling) namelijk toegepast vanaf de schetsfase tot aan de oplevering, wat uitzonderlijk is voor een restauratieproject.

In dit kader werden talrijke scans gemaakt van de volledige voorgevel van het Justitiepaleis, op basis waarvan digitale 3D-tekeningen werden vervaardigd.

Dankzij het gebruik van BIM beschikte het bouwteam over een gedetailleerd en visueel overzicht van de gevelstenen die behouden, vervangen of hersteld moesten worden. Deze methode maakte het mogelijk om de opmeting zeer nauwkeurig te volgen en de hoeveelheden steen te meten.

Ook de robots die werden gebruikt om de stenen te frezen, werden aangestuurd vanuit de BIM-modellen.

Op 5 december 2024 won het restauratieproject van de gevels van het Justitiepaleis in Brussel trouwens de eerste prijs in de categorie „BIM“ bij de Belgian Construction Awards.

Vervolg van de planning

Door de recente hittegolven hebben de afwerkingswerkzaamheden vertraging opgelopen, waardoor alles pas in de komende weken volledig zal worden voltooid. Zo moest na de restauratie een grote marmeren plaat worden gerestaureerd en moet deze nog op haar oorspronkelijke plaats in het peristyle worden teruggeplaatst. De hittegolven hebben ook invloed gehad op de uitvoering van de talrijke voegwerkzaamheden, zowel aan de trappen als aan de gevel van de linkerportiek.

Op 31 maart 2026 heeft het Brussels Hoofdstedelijk Gewest de enkele vergunning afgegeven voor de tweede fase van de restauratie van de gevels, waaronder de gevels van de sokkel van de koepel vallen. De openbare aanbesteding voor deze werken zal in het najaar worden gepubliceerd en de eigenlijke werkzaamheden zullen in 2027 van start gaan.

In de derde fase zijn de gevels aan de kant van de Wynantsstraat en de Wolstraat aan de beurt. In een laatste fase wordt de gevel aan de kant van de Minimenstraat gerestaureerd.

Tegen 2035 zouden alle gevels van het Justitiepaleis in Brussel hun glans moeten hebben herwonnen.

Bron: Regie der Gebouwen